Wpływ badań na otoczenie

Wyczerpywanie się eksploatowanych złóż węgla brunatnego spowodowało poszukiwanie nowych złóż. Firmy energetyczne podjęły wstępne prace wobec m.in. złóż Oczkowice, Ościsłowo, Dęby Szlacheckie, Gubin-Brody, Złoczew, choć jako perspektywiczne wymienia się także inne. Inicjatywa przeprowadzenia badań dotyczących kosztów zewnętrznych dla rolnictwa w związku z eksploatacją węgla brunatnego z projektowanej odkrywki Oczkowice wyszła w 2013 roku od okolicznych mieszkańców zrzeszonych w Stowarzyszeniu Nasz Dom, które sprzeciwiało się  budowie kopalni odkrywkowej. Prezentacja 11.09.2013 roku pierwszych wyników dla złoża Oczkowice na konferencji pt. „Rozwój Wielkopolski Rolnictwo i Energetyka”, która szacowała warunkowe koszty zewnętrzne dla rolnictwa tylko na terenie szacowanego leja depresji spotkała się z olbrzymim zainteresowaniem innych stowarzyszeń i osób zaangażowanych w walkę przeciwko już działającym jak i projektowanym odkrywkom. W związku z brakiem podobnych analiz zwróciły się one z prośbą o przeprowadzenie podobnych analiz dla kolejnych złóż. Uczestnictwo w kolejnych konferencjach dotykających działalności odkrywkowych kopalni pomagało zrozumieć złożoność problemu oddziaływania kopalni odkrywkowych na otoczenie, w tym przede wszystkim na wody podskórne i podziemne, które są kluczowe dla rolnictwa i prowadzonej produkcji rolnej.

Przegląd literatury krajowej i światowej wykazał ponadto, że istnieje wiele analiz dotyczących kosztów zewnętrznych związanych ze spalaniem węgla zarówno kamiennego jak i brunatnego. Istnieje wiele modeli szacowania zasięgu leja depresji wokół eksploatowanych odkrywek. Nie znaleziono natomiast analiz, które szacowałyby koszty zewnętrzne dla rolnictwa i powiązanego z nim przetwórstwa rolno-spożywczego. Wymagało to opracowania własnej metodyki, która ulega ciągłym udoskonaleniom wraz z publikowaniem kolejnych ekspertyz, monografii i artykułów naukowych.

Opracowane ekspertyzy i artykuły naukowe w większości wykazały, że wartość utraconej produkcji rolnej i sprzedaży przedsiębiorstw przemysłu rolno-spożywczego jest wyższa niż wartość węgla w analizowanych złożach, a wartość utraconych zysków wymagałaby od przedsiębiorstw eksploatujących węgiel brunatny uzyskiwania rentowności produkcji energii nawet kilkukrotnie wyższej od przeciętnej z ostatnich lat.

Podejmowane działania stowarzyszeń broniących lokalne społeczności przed planami budowy odkrywkowych kopalni węgla brunatnego, wykonane przez wielu naukowców z różnych ośrodków naukowych i dziedzin, w tym także z naszej Uczelni przyczyniły się m.in. do:

Wydania negatywnej opinii środowiskowej dla złoża Ościsłowo dla KWB Konin należącej do grupy ZE PAK S.A.

Zaniechania działań w kierunku eksploatacji złoża Oczkowice przez PAK Górnictwo Sp. z o.o. z grupy ZE PAK S.A, (jeśli inwestor nie podejmie dalszych działań do 11 maja 2021 roku to inwestor utraci prawa do koncesji na poszukiwanie i rozpoznawanie złoża węgla brunatnego w obszarze „Poniec – Krobia” i „Oczkowice”.

Opóźniania wydania opinii środowiskowej przez GDOŚ w Warszawie dla złoża Złoczew na rzecz KWB Bełchatów z grupy PGE S.A. oraz coraz mniej stanowcze działania Inwestora w kierunku uruchomienia złoża Złoczew.

Brak wydobycia węgla brunatnego z kolejnych planowanych odkrywek zmniejsza poziom spalania węgla, co przekłada się na mniejszą emisję zanieczyszczeń do atmosfery i obniżenie poziomu zachorowań z tego wynikających na terenie prawie całego kraju. Wymusza także na rządzie i spółkach energetycznych zintensyfikowanie działań zmierzających do zwiększenia produkcji energii z OZE.

Ponadto publikacja naukowa pt. Wpływ planowanej kopalni Oczkowice na ekonomiczny, produkcyjny i społeczny potencjał rolnictwa i jego otoczenia na Południowo-Zachodni Obszar Funkcjonalny województwa wielkopolskiego jest pierwszą publikacją nt. obszaru funkcjonalnego wysokorozwiniętego rolnictwa, która powstała w okresie projektowania Obszaru Funkcjnalnego. Przygotowane opracowanie potwierdzało zasadność utworzenia i wyjątkowość Południowo-Zachodniego Obszaru Funkcjonalnego w Polsce ze względu na potwierdzenie wysokiej intensywnosci prowadzonej produkcji rolnej poprzez wyższe niż przeciętnie plony najważniejszych roślin uprawnych, najwyższą w Polsce obsadę zwierząt, niższy ubytek UR oraz szybszy niż przecietnie w Polsce przyrost plonów i pogłowia zwierząt. Przedmiotowa publikacja przyczyniła się zatem w sposób istotny do:

Powołanie 15.03 2019 roku przez Sejmik Województwa Wielkopolskiego Południowo-Zachodniego Obszaru Funkcjonalnego - pierwszego w Polsce rolniczego obszaru funkcjonalnego, który nie jest obszarem problemowym, ale obszarem wysokointensywnego rolnictwa, który ma stymulować zrównoważony rozwój rolnictwa na tym terenie.

Cytowania naszych ekspertyz:

Kassenberg A. 2020. Qualitative and Network Analysis Poland  [in]: Climate Innovators Mapping in Central and Eastern Europe - Ashoka CEE and Climate-KIC, 175-200 https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&ved=2ahUKEwiQlP-roLvqAhXCBhAIHflzCfU4KBAWMAh6BAgGEAE&url=https%3A%2F%2Fashoka-cee.org%2Fromania%2Fwp-content%2Fuploads%2Fsites%2F8%2F2020%2F02%2FClimate-KIC-Ashoka-CEE-Ecosystem-Mapping_final.pdf&usg=AOvVaw3doA_mLIhMi0BTmwcCGi6M

Stępień M. 2020. Sprawiedliwa-transformacja-Wielkopolski-Wschodniej-studium-przypadku.pdf. Polska Zielona Wieś http://zielonasiec.pl/wp-content/uploads/Sprawiedliwa-transformacja-Wielkopolski-Wschodniej-studium-przypadku.pdf

Kassenberg A. 2019: Zmiana klimatu a nowy paradygmat rozwoju energetyki w Polsce czyli jej transformacja [w:] Olechnicka A, Herbst M (red.) Równość, czyli efektywność rozwoju, s. 344-355   https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwiQ1-iB1brqAhVO06YKHQYoBCMQFjABegQIAhAB&url=https%3A%2F%2Fscholar.com.pl%2Fpl%2Findex.php%3Fcontroller%3Dattachment%26id_attachment%3D677&usg=AOvVaw1UVoDTIojc-LhJSRwZX5EE

Chandler W., Hille E., Kassenberg A. 2018. Moving Poland Beyond Coal: Assessment of Potential and Strategy. Sierra Club. Annapolis, Maryland USA. https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&ved=2ahUKEwjjiOH8wbvqAhU1wsQBHQTYC3s4ChAWMAN6BAgCEAE&url=http%3A%2F%2Fetransition.org%2FEntri.2018.Poland%2520Beyond%2520Coal.pdf&usg=AOvVaw0STbrVC15fD4ZXft5I1eIA

Hille E., Kassenberg A. 2018. Proces odchodzenia od węgla w Polsce – dylematy. Instytut na rzecz Ekorozwoju, Warszawa. http://chronmyklimat.pl/content/files/Odchodzenie_od_wgla_PL.pdf

Siedlecka U., Śniegocki A., Wetmańska Z. 2017. Ukryty rachunek za węgiel 2017. Wsparcie górnictwa i energetyki węglowej w Polsce - wczoraj, dziś i jutro. WiseEuropa Warszawa. http://wise-europa.eu/wp-content/uploads/2017/09/UKRYTY-RACHUNEK-raport-internet.pdf

Do wyników naszych badań odnieśli się:

Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Poznaniu w decyzji z dnia 10.marca 2017 r. odmawiającej określenie środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia pn.: „Wydobycie węgla brunatnego i kopalin towarzyszących z Odkrywki Ościsłowo”. https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&ved=2ahUKEwig3L6xs7vqAhXo0aYKHSWlCJAQFjAFegQIBRAB&url=https%3A%2F%2Fwww.banktrack.org%2Fdownload%2Fpolish_eia_authoritys_decision_to_reject_the_eia_permit_for_zepaks_ocisowo_mine_pl&usg=AOvVaw2JbOcOSf_P13DvTYyLmdfH

Sejmik województwa wielkopolskiego w uchwale nr XLVII 1081 18 w sprawie wyrażenia stanowiska o udzielenie poparcia dla negatywnego stanowiska samorządów lokalnych południowo-zachodniej Wielkopolski w sprawie budowy nowego zagłębia górniczo-energetycznego na terenie gminy Krobia i gminy Miejska Górka. https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&ved=2ahUKEwjambbWrq_qAhVl-ioKHZHKBzM4KBAWMAF6BAgCEAE&url=https%3A%2F%2Fbip.umww.pl%2Fartykuly%2F2824268%2Fpliki%2F20180702111440_1081.pdf&usg=AOvVaw3oplWz5iZvHwP9JRGf9Ffe

Kassenberg A. w: Opinii o projekcie polityki energetycznej polski do 2040 roku. http://www.chronmyklimat.pl/content/files/2019/Ocena_PEP_InE.pdf  wersja 1.2 z 23.11.2018 r.

Gmina Koło w: Zmianie studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Koło z 29.11.2017 https://www.google.com/url?sa=i&url=https%3A%2F%2Fgmina-kolo.bip.net.pl%2F%3Fp%3Ddocument%26action%3Dshow%26id%3D3132%26bar_id%3D1752&psig=AOvVaw0IeyLKlcWxT55KqLHokS2G&ust=1593719201389000&source=images&cd=vfe&ved=0CA0QjhxqFwoTCPjdkO3orOoCFQAAAAAdAAAAABAc

Greenpeace w raporcie: Kopalnia odkrywkowa Ościsłowo - raport strat. https://storage.googleapis.com/planet4-poland-stateless/2019/06/7089511d-7089511d-kopalnia-odkrywkowa-oscislowo-raport-strat.pdf

Fundacja "Rozwój TAK - Odkrywki NIE w raporcie: ZE PAK czy rzepak? Warszawa, wrzesień 2016 r. https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwjcxqit9tvqAhUNr4sKHWyVB2YQFjAAegQIBRAB&url=https%3A%2F%2Fwww.rozwojtak-odkrywkinie.pl%2Fpdf%2FRaport-ZEPAK-czy-RZEPAK.pdf&usg=AOvVaw0fOAEKzVWEsUQ6ci_dmQux English version: What ZE PAK?! https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&ved=2ahUKEwigqZbb-KzqAhUImIsKHfcICXU4MhAWMAl6BAgJEAE&url=https%3A%2F%2Fwww.banktrack.org%2Fdownload%2Fwhat_ze_pak%2Fwhatzzezpak_final.pdf&usg=AOvVaw1OBbXlZoHU31_izSsRnvms